Vierdaagsefeesten bestaat 50 jaar! Reden te meer om eens terug te blikken naar hoe het allemaal begon, en welke ontwikkelingen de feesten hebben doorgemaakt.

Hoe het allemaal begon

In 1969 werd de 53ste 4-daagse wandelmars overschaduwd door de historische maanlanding van Neil Armstrong. De stappen van de toen 15.000 wandelaars bleven vrijwel onopgemerkt: wandelaars wilden vroeg binnen zijn om de tv-uitzending te zien. Ook in de Nijmeegse binnenstad waren er geen activiteiten die hen op andere gedachten zouden kunnen brengen.

Het was de laatste zomer zonder Zomerfeesten. De laatste zomer zonder wat nu heet de Vierdaagsefeesten. Het was Nico Grijpink die direct na deze 4-daagse aan de bel trok. Dat kon zo niet langer. Het risico zou zelfs zijn dat de 4-daagse marsen een andere stad zouden gaan kiezen.

In april 1970 schreef hij een cri de coeur aan de binnenstadondernemers: “We moeten Nijmegen uit de puree halen, anders sterft de Vierdaagse uit”. Een voor dit doel ingeschakeld PR-bureau kwam met het idee om op de uitnodiging voor alle Nijmeegse winkeliers één gulden te plakken met de tekst “Dit is vast de eerste winst”. Voor Grijpink echter te veel, hij maakte er kwartje van.

Het liep storm op deze vergadering. De feesten werden geboren.

De 4-daagse werd in 1969 volledig overschaduwd door de historische maanvlucht van de Apollo II, die op de 4-daagsewoensdag vertrok vanaf Cape Kennedy. Op 20 juli 1969 zette Neil Armstrong als eerste diens voet op de maan. Hij sprak de historische woorden “een kleine stap voor de mens, maar een grote stap voor de mensheid”.

Het tegenovergestelde leek te kunnen worden beweerd van de 53ste 4-daagse wandelmars. De stappen van de toen 15.000 wandelaars bleven vrijwel onopgemerkt. Wandelaars wilden vroeg binnen zijn om de tv-uitzending te zien. Ook in de Nijmeegse binnenstad waren er geen activiteiten die hen op andere gedachten zouden kunnen brengen.

Erger nog, de dagen erna. Op de vrijdagmiddag, de dag van de intocht, sloten de winkels zelfs hun deuren en bood de Nijmeegse binnenstad de aanblik van een doorsnee zondagmiddag. Het was de laatste zomer zonder Zomerfeesten. De laatste zomer zonder wat nu heet de Vierdaagsefeesten. Het was Nico Grijpink die direct na deze 4-daagse aan de bel trok. Dat kon zo niet langer. Het risico zou zelfs zijn dat de 4-daagse marsen een andere stad zouden gaan kiezen. Grijpink kreeg meteen een bemoedigende hoeveelheid reacties. Op 15 september dat jaar, 1969, was er de eerste vergadering.

Op de tweede vergadering, op 26 januari, was er reeds een uitgebreide, zij het voorlopige, opzet van het programma voor dat jaar 1970. Maar hij wilde de gehele Nijmeegse binnenstad erbij betrekken. In april 1970 schreef hij een cri de coeur aan de binnenstadondernemers: “We moeten Nijmegen uit de puree halen, anders sterft de Vierdaagse uit”. Dat leidde op 14 april 1970 tot een historische vergadering in bioscoop Centrum. Een voor dit doel ingeschakeld PR-bureau kwam met het idee om op de uitnodiging voor alle Nijmeegse winkeliers één gulden te plakken met de tekst “Dit is vast de eerste winst”. Voor Grijpink echter te veel, hij maakte er kwartje van.

Het liep storm op deze vergadering. De Feesten werden geboren. En dan verschijnen er nieuwe namen naast Nico Grijpink: Gerard van Groningen, John Bertine, Charles de Mori, Ger Leenders, Herman Bertels, Piet Bruins, Frans Grootaarts. Reuzen op wiens schouders wij staan en voortbouwen aan het evenement. “Een evenement dat niet meer weg te denken is uit Nijmegen” roept Grijpink ergens in dat jaar.

Beste mensen, we vieren dit jaar de 50ste editie. Ik vond het leuk om de geboorte van dit evenement even met jullie te delen aan het begin van dit jubileumjaar. Velen van u kennen het verhaal. Maar het kan niet genoeg herhaald worden. En wat ik er in herken is dat Nico Grijpink al als voorwaarde had dat je dit evenement met z’n allen doet. En dat doen we nog steeds.

Voorwoord Ambassadorsclub 12 februari 2019 door Walter Hamers, bestuursvoorzitter Stichting Vierdaagsefeesten.

De jaren 70

Vanaf het prille begin in 1970 hebben de feesten een stormachtige groei doorgemaakt. Met een enorme inspanning komt er een budget van f 25.000,- op tafel om in 1970 de eerste, toen nog genaamd ‘Zomerfeesten’ te realiseren; f 5.000,- van het Evenementencomité en f 20.000,- van 500 winkeliers die elk f 40,- hadden bijgedragen. De horeca die eveneens om een bijdrage was gevraagd, doneert geen cent. ‘Om nog wat extra muziek te genereren worden de muziekkorpsen uit de Vierdaagse ‘omgekocht’ met f 25,– om na de finish nog een extra rondje door de stad te maken.’

Ook het bestuur van de 4-Daagse is enthousiast en er ontstaat zelfs een soort van samenwerking met de KNBLO. De Vierdaagseroute wordt aangepast en op de tweede wandeldag zullen de wandelaars voortaan door Nijmegen trekken. Om de militaire wandelaars uit het Heumensoord naar de stad te krijgen rijden de hele week gratis pendelbussen, naast de duizenden Nijmegenaren die ook massaal de straat op gaan.

Uit een tijdens de feesten gehouden onderzoek komt naar voren dat de ‘Zomerfeesten’ een omzet van 20%-60% hoger hadden gegenereerd. Kortom, het feest is geslaagd en vraagt om herhaling.

Het vuurwerkspektakel ‘De Waal In Vlammen’ wordt in 1971 geïntroduceerd en zal tot op de dag van vandaag onlosmakelijk aan de feesten verbonden zijn. Na enig geëxperimenteer krijgen de feesten in 1973 de vorm zoals we die nu nog kennen, met de opening op zaterdag en de afsluiting op vrijdagavond. Plein’44 en de Grote Markt zijn de locaties waar het aanvankelijk allemaal gebeurt.

Voor de muziekprogrammering put de organisatie uit het enorme aanbod populaire hitparadeartiesten dat Nederland in die jaren overspoelt. Van Rob de Nijs tot Herman Brood, van Corrie Konings tot the Dizzy Man’s Band. Legendarisch zijn de concerten van de Zangeres zonder Naam, die maar liefst zes jaar achtereen wordt teruggevraagd.

De jaren 80

In de jaren tachtig ontwikkelen de Zomerfeesten zich tot een solide, kleurrijk spektakel, dat soms wel 800.000 feestvierders op de been brengt. De toewijzing van de vergunningen voor de verpachting van terrassen en kramen gaat naar de gemeente, evenals de controle erop. Zo kwam er een stuk duidelijkheid over wie en wat er overal stond. Dat laatste was ook van belang voor de veiligheid van de steeds groeiende massa mensen die op de feesten afkwam.

Halverwege de jaren tachtig werd begonnen met intensief handhavend optreden en controleren. Waar zaken over de schreef gingen werden gele en rode kaarten uitgedeeld. Het publiek merkt in alle jaren tachtig helemaal niets van de organisatorische wijzigingen en geniet van alles wat er te genieten valt. De feesten staan als een huis en de muziekprogrammering is helemaal top.

In 1985 wordt het Valkhof als vermaakcentra aan de feesten toegevoegd. Het park, met een alternatieve programmering, is bedoeld als rustpunt binnen het bruisend feestgewoel van de binnenstad. Het is meteen een groot succes. Het afwijkend programma met de geheel eigen sfeer is duidelijk een onderdeel dat iets toevoegt.

De constante groei blijft ondertussen een bron van zorg. Wanneer is het vol en hoe worden de openbare orde en veiligheid beheerst? Als er in 1989 ter gelegenheid van de 20e editie voor het eerst een budget van meer dan 1 miljoen gulden beschikbaar is, spreekt het ACBN niettemin de hoop uit dat er evenzoveel bezoekers op de feesten zullen afkomen.

De jaren 90

In 1992 laat de Gemeente Nijmegen een grootscheeps onderzoek verrichten onder het publiek. Een kleine samenvatting: er blijken in totaal 800.000 bezoekers speciaal voor de feesten naar Nijmegen te zijn gekomen. Zeker 80.000 van de 125.000 inwoners van Nijmegen van 15 jaar en ouder zijn één of meerdere keren een kijkje op de feesten komen nemen, 22% van de bezoekers is afkomstig uit de regio, 32% uit de rest van Nederland en 6% uit het buitenland (voornamelijk de Duitse grensstreek).

De veelgehoorde kreet dat Vierdaagselopers niet in staat zijn om de feesten mee te vieren wordt ook weerlegd. Ongeveer 60 – 70% van de wandelaars bezoekt de feesten, voornamelijk op zondag, maandag en vrijdag. Er is ruim 20 miljoen gulden omgezet. Van de bezoekers zegt 85% de feesten te bezoeken vanwege de gezelligheid in de stad. De feesten worden gewaardeerd met cijfer 7,8.

Halverwege de jaren negentig zijn de Vierdaagsefeesten uitgegroeid tot een groots, meeslepend en vooral ook gratis muziekfestival waarbij de hele stad betrokken is. Ook het Gevelconcert dat vanuit de Molenstraat verhuist naar de Grote Markt en waarbij de gezamenlijke dweilorkesten acte de présence geven, groeit uit tot een onverbiddelijke topper.

In 1993 wordt in de St. Stevenskerk het project ‘Kunst in de Kerk’ gelanceerd, dat het publiek een rustpunt moet bieden te midden van het feestgewoel. Jonge Nederlandse kunstenaars worden uitgenodigd hier te exposeren en één bekende kunstenaar wordt gevraagd een kunstwerk te maken met Nijmegen als inspiratiebron: de Nijmegen prent.

In 1998 wordt de naam Zomerfeesten vervangen door Vierdaagsefeesten om voor de buitenstaanders de link met de wandelmars te vergroten en te verduidelijken.

De 21ste eeuw

Gezelligheid, drukte en professionaliteit zijn de sleutelwoorden van de Vierdaagsefeesten in de zeroes. Was het voorheen voornamelijk de Nijmeegse middenstand die de Vierdaagsefeesten draaiende moest houden, anno 2000 is dat voor hen niet meer op te brengen. Het zijn vooral de veiligheidsmaatregelen en de daaraan gekoppelde ‘verbouwing van de stad’ die de feesten steeds duurder maken. Er is een slag ‘naar buiten’ nodig om sponsors en andere geldschieters te interesseren.

Het tweede grote publieksonderzoek, dat tijdens de Vierdaagsefeesten van 2001 is gehouden, levert, net als in 1992, het rapportcijfer 7,8 op. De sfeer is voor de ondervraagden het belangrijkste argument om naar de feesten te komen en ook is driekwart van de bezoekers tevreden met het geboden muziekprogramma. De Waal in Vlammen en het Gevelconcert blijken nog altijd de grootste publiekstrekkers en gemeten naar leeftijd zijn alle categorieën van jong tot oud op de feesten vertegenwoordigd. 42% van de bezoekers blijkt afkomstig uit ‘de rest van Nederland’, 38% uit Nijmegen en directe omgeving, 15% uit de regio en 5% uit het buitenland.

In 2001 zijn de Vierdaagsefeesten met één miljoen bezoekers voor het vijfde opeenvolgende jaar zijn het drukst bezochte evenement van Nederland. Er zijn meer dan 100 optredens met onder andere Venice, Volumia, Twarres, Jody Bernal, Milk Inc, Di-rect. Ruim 250 cafés en restaurant hebben twintigduizend terrasstoelen buiten staan.

In 2003 is Frank Boeijen te horen op de openingsavond in de St. Stevenskerk en diezelfde avond op de Waalkade om nog een concert te geven. DJ Tiesto geldt als dè publiekstrekker tijdens de Vierdaagsefeesten op het Matrixx-podium onder de Waalbrug, maar de gemeente Nijmegen verbiedt het optreden van DJ Tiesto vanwege onverantwoorde veiligheidsrisico’s.

2005 is een succesvol jaar met 150 terrassen en 30 muziekpodia in de binnenstad van Nijmegen. Dat blijkt ook uit het feit dat de tentoonstelling in de kerk veel bezoekers trekt en meer dan 60.000 mensen op de Waalkade zich staan te vergapen aan het vuurwerk op muziek.

Wanneer in 2006 wegens de warmte de Wandelmars moet worden afgelast, ontstaat een bijzonder jaar. Op alle podia in de stad wordt een minuut stilte gehouden waarna de feesten ingetogen en met respect verder gaan.

Waar iedereen die betrokken is bij de Vierdaagsefeesten in 2007 berendruk is in de week zelf met toiletperikelen, kramen met brandwerende zeilen, drukke pleinen, onverwachte aanpassingen in de programmering, het weer en ga zo maar door, zijn de vele bezoekers in de stad vooral aan het genieten. Op vrijdag wordt op de Waalkade voor de eerste keer eenrichtingsverkeer ingesteld – het gedrang op de kade wordt hierdoor behoorlijk verminderd.

De Vierdaagsefeesten 2008 eindigen op nummer 1 van de Evenementenmonitor Top 100. Grote festivalnamen schitteren: Room Eleven, Nick & Simon, Stevie Ann, Claw Boys Claw, Moke, Alain Clarke, Memphis Maniacs, Voicst, Bosshoss, CCC Inc, Leaf, Van Velzen, Beef, Mark Foggo, Don Diablo en Gabriel Rios. Met een daverend concert sluit rockband Normaal de week af.

Door het goede weer, het ruime aanbod aan muzikaal en theatraal vermaak, de kwaliteitsslagen van de afgelopen jaren en de toenemende diversiteit werd 2010 het een topjaar. Meer dan 1.4 miljoen bezoekers die naar ruim 2100 artiesten keken die op 30 podia optraden terwijl 325 extra treinen ingezet werden om iedereen te vervoeren.

De jaren '10

Van organisator is Stichting Vierdaagsefeesten regisseur geworden, in plaats van vrijwilligers staat er een professionele organisatie, in plaats van een machtspositie wordt gestuurd op samenwerking en gedragen besluiten. We beginnen met stuurgroepen van bewoners, bezoekers en ondernemers om input extern op te halen. Achter de schermen nemen we vervolgstappen op duurzaamheid en innovatie.

De top 5 van activiteiten en optredens waarover de Vierdaagsefeestenbezoekers in 2011 het meest enthousiast zijn, zijn: Waalkade, Matrixx, Waal in Vlammen, Stevenskerk en Intocht. De spreiding van de drukte in de binnenstad door het breed programmeren van 28 verschillende podia met aantrekkelijke artiesten werkt goed in het kader van crowdmanagement.

Vernieuwingen die in 2012 zijn ingezet zijn o.a. P.E.T.-glazen, Vierdaagsefeestenspaarpas, theater op de Waalkade, de campagne “Hou de feesten gratis, koop je biertje aan de bar”, de installatie van permanente watertappunten en de uitbreiding van de kinderprogrammering

Het bestedingseffect in de binnenstad is in 2013 gestegen met 6 miljoen euro, naar 38 miljoen euro. Als we vragen wat het meest wordt gewaardeerd tijdens de Vierdaagsefeesten wordt de sfeer het meest genoemd (69%). 15% noemt andere punten zoals “de diversiteit van activiteiten”, “dat het een week duurt en vrij toegankelijk is”, “de mensen”, “de muziek” of het “Vierdaagsefeesten-reünie-gevoel”.

2014 is een bijzondere editie: startend met het WK voetbal in de hoofdrol, vervolgens tropische temperaturen en op donderdagavond de crash van MH17. De minuut stilte op vrijdag was indrukwekkend respectvol, evenals het daarna met elkaar gelijktijdig gezongen You’ll Never Walk Alone. Het was een week waarin we ons realiseerden dat feesten niet alleen gaat over lol hebben, maar ook gaat over samen zijn en ervaringen en emoties delen.

In 2015 krijgt Vierdaagsefeesten van haar bezoekers een rapportcijfer van 8,6. 32% van de bezoekers komt uit de wijde regio en 44% komt uit Nijmegen. 25% is afkomstig uit de rest van Nederland en het buitenland. Dit betekent dat veel mensen pas na Vierdaagsefeesten op vakantie gaan. De 3% die uit het buitenland komt, gaat toch over 45.000 personen.

Uit het onderzoek blijkt ook dat 62% van de bezoekers een herhaalbezoek aan de stad brengt. Dit betekent dat gedurende het jaar 870.000 mensen terugkomen na geïnspireerd te zijn tijdens Vierdaagsefeesten. 24% van de feestende bezoekers verblijft tijdens Vierdaagsefeesten bij familie, vrienden, in een hotel of op een camping. – Nijmegen is dus met recht een gastvrije stad!